Science Fiction ken Fantasy iti Iluko?

Idi addaak iti kolehiyo ket nirugiak ti nagbasa iti Lord of the Rings ni JRR Tolkien, manipud idi ket nabanniitanakon. Kaslaak la simrek iti sabali a lubong a napno't siddaaw, buteng, ken nakaskasdaaw a pasamak ken parsua.

No mapanak iti Booksale, wenno National Bookstore, ket kanayonak la a makapidot iti liblibro iti Science Fiction wenno Fantasy. Adda kad'ta nga libro ni Isaac Asimov, Philip K. Dick, Robert Heinlen, C.S. Lewis, Stephen R. Donaldson, George RR Martin, Orson Scott Card, ken Ray Bradbury. Nagmayat la ketdi ti agbasa iti kakastoy a nobela ken sarita. Maysa laeng a kapanunutan, ania ngata ti Iluko transalation ti Science Fiction ken Fantasy?

Nakabasbasaak metten iti nagatitiddog a nobela ni Robert Jordan. Nabasakon ti umuna a tallo a paset ti "The Wheel of Time" series na. Nagsardengakon a nagbasa ta nagatiddog met daytoy a series. Ka'no lang ket nadamag ko a pimmusayen ni Robert Jordan. Gapud'toy ket ginatang ko ti "The Shadow Rising," diay maikapat a paset ti series. Diak ammo nu ania ti naknakan ko ti ginatang ko daytoy a libro. Tig-399 pay ketdi ah. Nagngina!

Diak met nagbabawi ta nagustuak ti wagas ni Jordan a nangistoria ti maipapan ken ni Rand al'Thor, ti messianic figure a kangrunaan a karakter itoy a nobela. Adda laengen pito a kapitulo sakbay a malpas ko nga basaen daytoy. Nagatiddog laeng! Heheh. Imbag ta adda e-book ko itoy a series. No malpas ko ti Book Four, gatangek tu met siguro ti Book 5 aginggana Book 11. Agasem, Book 11 ket saan pay a nalpas ti series! Daksanggasat ta saanen a maileppas ni Jordan ti bukod na a series. Dinungdungo dagiti Fantasy lovers daytoy a series. Sapay la koma ta ti mannurat nga alaen ti estate ni Jordan ket maalana ti sensitivities ken mismo nga istilo ni Jordan.

Pagay-ayat ko la unay ti fantasy literature agraman dagiti pelikula a naadaw manipud kadagitoy nupay saanko a kanayon a magustuan dagiti movie adaptation. Nasayaat koma aya nu maipatarus iti Iluko ti Lord of the Rings ni Tolkien. Nagmayat siguro nga makita ti sibibiag a berde dagiti kaykayo ti Rivendell ken marikna ti biag dagiti bakir, ti panagsala dagiti ugsa ken ti panangapros dagiti dakulap ti angin ken tudo iti bulbulong dagiti kaykayo ken mulmula. No nagbalin la koma nga Ilokano ni Tolkien. heheh.

Uray ti Pinoy Science Fiction ken kasla la tungtunglab. Adda dagiti sumagmamano a mannurat a nangpili itoy a genre kas ken ni Dean Alfar, ngem awan da iti mainstream. Awan pay met nadaldalapusko nga obra iti Iluko itoy a genre. Sapay la koma a ta tumaud daytoy a genre iti Iluko literature.

Walo a Daniw: Iluko E-book

Napadas kon ti nag-podcasting. Padasek man met nga ipablaak dagiti sumagmamano a dandaniw a naputar ko babaen iti sumaganad nga e-book.

Tapno i-download daytoy nga e-book, i-click daytoy.

Parmata Podcasting Episode 1: Introduksiyon

Pinadas ko man ti nangirekord ti timek ko ket daytoy ti resulta na.

I-clik laeng ti PLAY tapno mangngeg yo toy agdadamo a podcast ko. Heheh.



note: Addan sa parikutna daytoy pannakaipost na ditoy ah. Nu saan a kumpleto ti mangngeg yo ket kitaen laeng ti sidebar, adda met laeng sadiay ti Parmata Podcasting Episode 1.

Tungtungan iti Iy*t

Ballaag: Explicit Language

Apay ngata aya ta no Iluko wenno Filipino a sao ti usaren tayo nga agtutungtong maipapan kadagiti pribado a parte ti bagi ket kasla mabastusan tayo? Ania kad’ ti nagdumaan ti buto wenno titi iti penis? Wenno uki ken puki iti vagina? Awan! Ngem siguro, saan tayo a nakadawyan ti agtutungtong maipapan iti daytoy. Apay met nga nu ibagatayo a sex ket kasla nalaklaka nga awaten ngem iyot?!

Konserbatibo kadi ti pagilian tayo wenno saan tayo laeng a maapresiar ti bukod tayo a pagsasao? Nalabit mabuteng tayo met laeng a mapagtutungtungan ti maipapan iti seksuwalidad tayo.

Iti kallebas a paskua ket adda sangaili ti organisasyon mi nga Agtutubo a Metodista a naggapu idiay Estados Unidos tapno makita na met dagiti Agtutubo mi a nagdadanggay para iti tinawen a Christmas Institute. Kinat-katungtong ko a nga permi tapno maawatan na ti sitwasyon tayo ditoy Pilipinas.

Idi adda kami iti kotse a naglugananmi a napan idiay Tarlac, napagtungtungan mi ti sekswalidad dagiti agtutubo tayo a Filipino. Agtutuboak met laeng nga Filipino. Dimmakkelak iti Simbaan—iti Sunday School, Christian youth development institutes, ken dadduma pay a programa ti simbaanmi nga agpaay kadagiti agtutubo. Idi laglagipek nu mapagtutungtungan ti maipapan iti sekswalidad, ti malagip ko laeng ket masansan a mapagtungtungan ti Love, Courtship, ken Marriage. Kadawyanna, dagiti lectures ket nu kasano ti rumbeng a wagas ti panagayat ken pangasawa dagiti Kristiyano. Rumbeng kano nga an-annadan ti virginity ken purity. Saan la ketdi a mabalin ti premarital sex kuna pay dagiti dadduma a papastor ken diakonesa mi.

Kitaenyo man, uray siak ket ingles ti us-usarek. Ania ngata ti iluko ti premarital sex aya? Mabalin siguro ti “iyot sakbay kasar”. Ala man, dayta laengen ti usarek nga ekspresyon.

Sabalin ti panagkita dagiti agtutubo ita iti sekswalidad. Addaanda ngata iti umno a pannakaawat iti daytoy napateg a konsepto? Ka’no laeng ket rimsua ti damag a ti ub-ubing a kabsat ni Britney Spears nga agnagan Jamie Lynn Spears, agtawen laeng iti disi-sais, ket masikog. Kasta met ni Jennylyn Mercado nga maysa kadagiti agtutubo nga artista ti GMA. Dagitoy dua nga agtutubo ket kunada nga nakigtotda kano idi matakuatanda a masikog da. Neh... neh… neh.. Annakko, nu nakiiyot kayo, mabalin kay a masikugan! Nangnangruna no di yo pay ammo dagiti family planning methods a makunkuna.

Segun iti Foundation for Adolescent Development, trenta porsyento dagiti maiyan-anak ket naggapu kadagiti agtutubo edad 15-24. Beinte singko porsyento met dagiti agbalbalin nga inna ket agtawen 20. Nu kasta met laeng a ket nalaklaka nga umadu ti 90-milyonen a Filipino ita!

Aklunen tayon nga sabalin iti panagkita dagiti agtutubo iti sekswalidad. Kadawyanna, awan ti umno a pannakaawatda iti reproductive health. Apay ngay?

Ti maysa a rason nu apay kastoy ti kasasaad tayo ita ket ti panagkitakit tayo a pagtutungtongan ti maipapan iti buto, uki, ken iyot wenno sekswalidad. Iti laengen uneg to pagtaengan, mapagtutungtungan kadi daytoy? Nalabit adda dagiti dadduma a pamilya nga agtutungtong maipapan daytoy ngem panagkunak, man-mano da laeng. Iti pagadalan ngay? Saan met laeng a mapagtutungtungan daytoy! Wen ah, adda topiko iti Science ken TLE maipapan itoy a topiko ngem uray dagitoy ket saan nga umanay tapno maikkan dagiti agtutubo iti husto a pannakaawat iti sekswalidad. Iti Simbaan ngay? Ay Apo. Agkur-kurus tun a dagiti adu nga madre, papadi ken papastor nu mapagtutungtungan daytoy.

Saan met a gapu ta konserbatibo dagiti Kristiyano ken Simbaan ket saanen a mabalin a mapagtutungtungan ti maipapan iti sekswalidad. Nangnangruna koma ketdi a nga pagtutungtungan daytoy tapno mailawlawag ti kinasanto ti iyot ken no ania ti naun-uneg a kaipapan na daytoy iti maysa a lalaki ken babai.

Masansan ket maaddaan dagitoy nga agtutubo iti sex education by experience. Adu pay ketdin ah ti padas-padasenda ti makunkuna a “risky behavior”. Ti kakaroan a mabalin a mapasamak ket panagsikog nga awan iti plano, pannakaala iti sakit a sekswal, wenno, HIV-AIDS.

Adu man ti nalabid kon ngem ti napateg ket di tay koma agkitakit nga agtutungtong maipapan iti buto, uki, ken iyot nangnangruna nu ti panggep tayo ket mangsuro kadagiti agtutubo iti husto a pannakaawat iti sekswalidad.

No adda sabali nga panggep yo nga agtutungtong itoy a topiko ket agannad kayo laeng a maidarum iti sexual harassment. Heheh.

Podcasting

Idi napan a bulan ket nagpagatangak idiay US iti Compaq a laptop. Mayat ngamin ti maaddaan iti laptop, nangruna ita na maysaakon a freelance writer. Anyway, nangikabilak iti free Audio-editing software idiay laptop ko tapno makaaramidak kadagiti podcast ko. Nagsiyaaten aya ta adu ti freeware idiay Internet.

Audacity ti nagan diay freeware nga inkabil ko. Nakapablaakak metten iti dua a podcast. Ti umuna ket maysa a daniw iti Ingles, ken ti maikadua ket poetry reading manipud iti "The Fellowship of the Ring"--diay man daniw ni Bilbo sakbay nga pinanawanna ti Shire. Hmm... mayat siguro aya nu maaddaan iti Iluko translation ti "The Lord of the Rings."

Adtoy ti umuna a podcasting ko. Nakalanad met daytoy iti blog ko iti ingles. Daytoy ti daniw ko a "Discordant Notes", paset ti "Delayed Conversations" nga poetry project ko ita. Kadagiti sumarsaruno a blog posts ko, i-podcast kon to met dagiti dandaniw ko iti Iluko.

Kayat Ko't Agawid

Nabayag metten manipud tay pinagawid ko idiay San Manuel, Isabela. Nabayag metten a saan ko nga nakadua dagiti gagayyem ko sadiay. Idi ngarud napalabas a Paskua ket saanak a nakaawid. Uray kaskasano ket diak pay met nalipatan ida. Adu la nga talaga ti ub-ubraek ditoy Quezon City ket sadi-sadinno pay ti pappapanak.

Kayat ko pay mapan idiay Baguio tapno makapasyar idiay "Ayuyang" ni Kidlat Tahimik ken agpagna pagna idiay Session Road. Napanak idiay idi Marso 2007 ngem awan met panawen nga agpasyar ta busy kami met iti awareness training seminar maipapan iti HIV and AIDS. Bareng iti daytoy a tawen, makapanak manen sadiay.

Maib-ibus sa metten ti "creative juices" ko. Kanayonak met ngamin a busy itan. Iti sabali a bangir, amangan no excuses ko laeng dagitoy tapno agsurat maipapan iti pagilian ken maipapan iti bagik. Narigat ngamin ti agbalin nga honest no dadduma. Narigat la ketdi ti makapadalis. Heheh. Nu pay kasta, adda met latta iti pusok ti panagsurat maipapan iti adu a bambanag. Panagsapul la ti panawen ti kurang... Wenno nalabit, ikkatek la ti kinasadut nga agsurat ta baro a tawen manen. heheh.

Basta, agsuratak manen. Tuldok!

Nagsubliak Itoy a Blog

Nabagtitak manen. Rabrabiin ket diak pay la makaturog. Umapalak man kadagiti gagayyem nga mamannurat nga Ilocano ta naggagetda agsurat iti blog da. Siak ket napno't tapok ken agiw daytoy blog ko. Inyakarko ti blog ko idiay wordpress saan pay a nabayag. Ngem agsipud ta adu la unayen ti blog ko ken nagrigat met ti mangmentenir ti adu nga blog, inikkat kon ah diay dadduma ket imbatik laengen ti Ingles a blog ko ken daytoy Ilocano blog ko ditoy blogspot.

Sapay la koma ta maitultuloy ko ti agsurat ditoy. Nangruna ta freelancer nakon ket awanen sabali a trabahok. Padasek tu man pay ketdi ti ag-podcast kadagiti dadduma a dandaniw ko.

Maipapan Kaniak

Maysaak nga agtutubo nga Ilocano nga naiyanak idiay Isabela ngem agnaedak ita ditoy Quezon City. Padpadasek man ti agsurat iti Iluko tapno umun-uneg pay ti pannakaawat ko iti bukod ko a pagsasao ken ti kultura dagiti dadakkel ko ken dagiti kakabagiak.

Freelance Writer ti trabahok ita. Kadawyan ket mayat ti serrek ti bendisyon, no dadduma met umanay laeng. Ngem awan panagbabawik itoy a pinilik a dalanko. Agserserbiak met ita iti Organisasyon dagiti Agtutubo iti Simbaanmi iti lebel ti Nasyonal.

E-mailandak iti penstalker@gmail.com.

Parmata Freelancer

Wen, umakarak manen iti blog. Bisitaenyo ti Parmata idiay Wordpress. Mayat ti Wordpress ket, adda pay maysa a blog ko sadiay maipapan met iti panagbalin nga anak ti maysa a Pastor.

Maysa pay a damag maipapan kaniak. Apaman a mangrugi ti Oktubre, maysa akon a freelance writer. Adu dagiti online markets a pagsuratan ket, isu nga mayat sa ti agurnong iti dolyar. heheh. Barbareng la nu makaurnong. Maysa pay ket siak ngamin ti Pangulo ti National United Methodist Youth Fellowship in the Philippines--nadagsen a trabaho ta adu dagiti rumbeng nga aramidenmi. Iti panagbalin ko a freelancer, iggem ko ti oras ko ket siak metten ti makaammo iti adu a bambanag maipapan iti panagtrabahok kas koma iti SSS, Pag-ibig ken dadduma pay.

Adda bassit panagkitakit ti riknak ngem exciting met laeng daytoy. Risky, kunada pay iti ingles ngem maymayaten ti kasta ta siak met la ti boss ko. Heheheh.

Ala ngaruden, nu kayat yo pay ti agbasa iti ad-adu, bisitaen ti link idiay ngato. Dios ti agngina.

Panagriing ken Panangikkat ti Mukat!

Nabayag metten a panawen ti napalabas manipud naudi a panagsurat ko ditoy a blog. Nabayag metten nga awan ti insubmitar ko iti Bannawag. Amangan la ketdi nu diakon ammo ti agsurat. heheh. Nu apay to met ngamin nga nakaad-adu ti ar-aramiden. Nagadu nga seminar nga organisaren ken atendaran ket ania ka pay dita a pakasikuran.

Urayen. Kas tay kunada, nu saan nga biruken ta ubet ti tugaw ni mannurat ken dayta ima (ken ramramayen ah), ti pluma ken papel, awan mapasamak. Sa pay nagadu ti kapanunutan a mabalin la koma a maisurat.

Di bale ta adu man ti mabalin a pakisalipan itan. Ipadas manen ti mangikur-i kur-it kadagit dandaniw kas kada sarita. Barbareng la adda pakaisab-tan nga gunggona.

Ala ngaruden, agsuratak manen!

Isabel A: Maysa a Panagpakada
Mighty C. Rasing

Lumasatak iti Karayan ti Magat
Bumallasiwak kadagiti banbantay ti Cordillera
Umadayoak kenca, Umadayoak kenca.

Pakawanennak Isabel A agpakadaakon
Pumanawak ken umadayo kenca
Nadagsen ti barukong, nasaem ti rikna.

Duata a nangbuangay kadagiti arapaapta,
Sirmata ken ayat ti nagtaudanda
Balonek dagitoy a sinanama.

Nalabit a saludsodem no apay
Nga umadayoak idinto a ti karik
Ket isayangkatta dagitoy a sirmata.

Diak mabaelan ti agtakder a maipaay kenca
No diak umadayo ita. Sapulek ti bagik
Sapulek ti biag a maikari kenca.

No agtalinaedak iti sidongmo, awan
Met laeng ti maipaay ko kenca. Awan met laeng
Ti pagturongan dagiti arapaap ta ken sirmata.

Amin a banag nga innak sapulen, amin
A personalidad a pagbalinak, agraman ti amin
Kaniak, ipaayko kenca. Agsubliakto iti sibay mo.

Iti isasangbay ti lugan a mangyadayo
Kaniak iti taengmo, diak ammo
No ania ti agur-uray a masakbayak.

Nupay kasta, dagiti saksaksak aglumbada
A mangsabat iti aniaman a masangoanak
Agsipud ta sika ti pangyegak amin a mabalinak.

Tallo a gasut a kilometro, dua a gunglo
Dagiti turod ken bantay ti agbalin a baet ta
Ngem diakto pulos a manglipat kenca.

Toy Kinakurapayko
Mighty C. Rasing

Napno iti dapo ti dalikan
Adu ti pagsungrod a kayo
Ngem awan met mailuto.

Nadalus ti papel iti rabaw
Ti lamisaan, ad’ta ti pluma
Ngem ti panunot ita, namaga.

Na’tianan ti tanggal, awan
Ti ikan a makalap, namaga
Met dagiti ulep iti tangatang.

Masapul ko ni Elias a mangyeg
Gil-ayab ditoy datonko tapno
Agtudo iti kapanunotan nga adu.

Innak man pay agpuros ti saluyot
Agsapul ti rabong, aguggot
Ti gubay barbareng maikkat

Ti panagsaraaw ti buksit. Ket no
Awan, an-anusan ‘ta tuyo
Nga ipauneg ken pakapnekan.

Makurkuriro, maburburibor ti isip
Ko, ngem awan maisurat, awan
Maikur-it uray bassit, sadino ti ‘yan

Ti pannakabalin ti pluma? Ti Mutya
A sinurotko? Daytoy ti kinakurapayko
Iti sarita; agraman ngata iti kinapudno?

*****
Rumbeng kadi nga innak ilako
Ti bagik ken kararuak tapno
Malibasak toy kinakurapayko?

02 April 2006

Adtoy man ti sumagmamano a daniw a naputar ko kadagiti napalabas a bulbulan. Awan unay naikur-it ko kadagiti naglabas nga aldaw. Makilumlumbaak sa metten iti rat-race ti corporate world. Ultimo agbasa ket malipatanen nu dadduma...

Nupay kasta, adda latta updates ditoy blog. Sapay koma ta makamatko manen tay "Muse" a kunkunada. >mighty

---------------------------------------------
Idiay Laud
Mighty C. Rasing

Idiay Laud ti pagtaudan
Dagiti naimas a makan;
Nanam-ay ti biag sadiay, nangangato
Dagiti pagnaedan.
Aglaplapusanan dagiti sanikua
Maibelbelleng laeng.
Adu pay ti napapateg a gameng.

Imported kunam man!

Idiay Laud ti ayan dagiti
Agkakapintas a babbai;
Adda sadiay ti Sirib, pigsa
Ken saririt. Kaadduan a tattao
Agtarigagay a mapan sadiay—
Dagiti arapaap, sirmata ken
Ragsak, idiay, agur-uray.

Ngata?
Isu met kunada.

Ngem ti Laud inalun-onna
Ti Init nga impasngay ti Daya.

Maysa a Daniw

Ibingay ko man daytoy daniw a naputar ko idi Marso. Insubmitar ko daytoy iti Bannawag ngem diak metten nasiputan nu naipablaak sadiay. Diak ngamin ammo no sadino't paggatangan nga asideg iti pagnanaedak idiay Fairview. Innak to man la mangala ti subscription ko. :)

--------------
Pluma ken Dara
Mighty

Agay-ayus ti darak
iti pluma nga iggemko
Kas iti panagkadua ti tammudo
Ken tangan, dinto agsina
Ti panunot ken obra.

Apagbiit la nga agmaga toy dara
Nga agarubos manipud kaunggan ti rikna
Bay-am nga agsayasay
Tapno dagitoy dungir ken sugat
Nalaklaka nga umimbag.

Ket ti darak nga agaruyot
Iti daytoy a pluma
maimantsa
Iti papel. Ken daytoy a papel
Dinto agkupas wenno madadael.

Diak met napasarunoan a dagus ti damo a post ko ditoy a blog. Nagbayagen. Hmmm, adda met rason ko a ketdi. Kaak-akar ko laeng iti baro a trabaho idi Marso 16. At last, nakaikkatak met laeng iti trabahok iti call center. Agasem, makisao ka kadagiti Australyano iti telepono iti walo nga oras inaldaw, lima nga aldaw iti makalawas. Ay na Apo! Imbag ta naanusak. Kasano ket adda met ngamin bond mi a sangagasut a ribo! Nu umikkatak iti trabaho iti nababbaba ngem makatawen, ay ket bayadak a dayta a gatad. Pangal-alaak ngay iti kasta kadakkel a kuarta?

Ngem napalabas daytan. Diakon kayat ti agsubli iti maysa a call center.

Ngem apay aya a simrekak idiay? Ibagak lattan nga economic emergency. Kalpasan ti trabahok a kas English teacher idiay San Mateo, Isabela, nagaplayak iti State University mi, daksanggasat ta awan pangilugaran da kaniak. Nagaplayak manen iti Regional Office ti NEDA, ngem kaskasdi nga awan ta naabutanak ti proklamasyon ni Presidente Gloria nga freeze hiring ti gobyerno. Ania ngay, di awan trabahok iti sumagmamano a bulan! Pa-sideline, sideline pay laeng idi ah.

Ngem iti maikawalo a bulan nga wan trabahok, ne matuokannakon. Nupay diak koma kayat ti pumanaw iti dungdungngoek a probinsiya ket pimmanawak. Kalpasan dayta, nanggedakon iti call center. Mayat met ah ti suweldo, dakkel kumpara iti suweldok a kas mannursuro idi, ngem boring, awan fulfillment na. Ngem uray kaskasano, nakaurnong met bassit.

Ita addaakon iti maysa met laeng a BPO (Business Process Outsourcing) a kumpanya ngem imbag ta saan a call center, e-mail ti kadawyan nga usarenmi ditoy.

Maysa pay, mayat ti puwestok iti opisinami idiay Libis, Quezon City. No mumalemen, makitak ti nalabaga nga init a kasla dakkel a mata a mangbuybuya kadagiti babbalay a nasingitan dagiti berde dagiti kaykayo. Makaay-ayo la unay.

Ditoy baro a trabahok, nalawlawa ti panawen ko nga agsurat iti aniaman. Sapay la koma ta maitultuloy ko ti agsurat iti nilawas.

Awagak ngatan ti bagik a maysa a mannurat?

Nalabit saan pay. Agsasaoak iti Ilocano (wenno Iluko) nu addaak iti balaymi, nu kasaok ni tatang ken ni inang ko agraman dagiti kakabsat ko. Ngem sabali a tungtungan ti panagsurat iti Iluko. Narigat.

Sabagay a! Narigat a talaga ti agsurat uray nu ania a pagsasao ti pilien nga usaren. Nupay kasta, agsuratak latta--maipapan iti biag, kadagiti pasamak iti lubong ken pagilian, iti bukod ko a biag, ken aniaman a pakakumikuman iti biag ti maysa a baro nga nupay adda iti ciudad ket saan a maikkat nga isu ket maysa nga Ilocano.

Rugiak iti daytoy a 'blog' ti mangtakuat iti timekko a kas mannurat.